تماس با ما   صفحه اصلي   نقشه سایت   انگليسي   العربيه   اردو  
نسخه چاپي


توضیحات رئیس کارگروه علوم اجتماعی در خصوص حواشی ایجاد شده در مورد رشته جامعه‌شناسی


گفتگوی مرکز خبر شورای عالی انقلاب فرهنگی با دکتر غلامرضا جمشیدی‌ها، رئیس کارگروه علوم اجتماعی شورای تحول و ارتقای علوم انسانی
برگزاری همایش معرفی برنامه اولیه کارشناسی رشته جامعه‌شناسی و رایزنی با رؤسای گروه‌های علمی جامعه‌شناسی سراسر کشور، حواشی‌ای را به همراه داشته است. این حواشی عموما شامل انتقاداتی بوده که در رسانه‌ها و فضای مجازی با تأکید بر استفاده نشدن از خرد جمعی در تدوین این برنامه و ایرادات موردی به برخی عناوین درسی آن، مطرح شده و با توجه به غیرواقعی بودن برخی مدعیات، تلاش‌های کارگروه جامعه‌شناسی شورای تحول و ارتقای علوم انسانی را بعضاً تحت الشعاع قرار داده است. مرکز خبر شورای عالی انقلاب فرهنگی به منظور روشن شدن افکار عمومی دانشگاهی و به طور خاص نخبگان، اساتید و دانشجویان رشته جامعه‌شناسی گفتگویی با دکتر غلامرضا جمشیدی‌ها، رئیس کارگروه علوم اجتماعی شورای تحول و ارتقای علوم انسانی داشته که برای اطلاع از چند و چون اقدامات این کارگروه می‌توانید آن را در ادامه بخوانید.
رئیس کارگروه علوم اجتماعی شورای تحول و ارتقای علوم انسانی ضمن ارائه توضیحاتی در خصوص حواشی ایجاد شده انتشار نسخه ویرایش نشده برنامه کارشناسی رشته جامعه‌شناسی را غیراخلاقی خواند و از همه دانشکده‌های علوم اجتماعی خواست که برای اصلاح این برنامه نظرات خود را به کارگروه متبوع وی ارائه کنند. 


آقای دکتر جمشیدی‌ها! اخیرا گویا مباحثی بر سر برنامه تدوین شده برای رشته جامعه‌شناسی در گرفته است. لطفا برای روشن شدن افکار عمومی توضیحی در مورد روند تدوین این برنامه و آنچه محل اختلاف نظر قرار گرفته بفرمایید!
ابتدائاً این نکته را عرض کنم که مطابق قانون درس‌های گروه‌های آموزشی هر پنج سال یک بار باید مورد بازنگری قرار بگیرد اما تا پیش از شروع فعالیت شورای تحول بسیاری از رشته‌های علوم انسانی سال‌ها برنامه‌هایی بدون تغییر داشته‌اند. این حرکت تحولی با تأسیس این شورا آغاز شد و طبیعتا علوم اجتماعی نیز یکی از رشته‌هایی بود که می‌بایست بازنگری در برنامه و محتوای آن صورت می‌گرفت. این مسئولیت در دولت پیشین به دانشگاه علامه طباطبایی سپرده شد و پس از این که دانشکده علوم اجتماعی این دانشگاه اقداماتی مقدماتی را انجام داد و طرحی اولیه را به شورای تحول ارائه کرد، کارگروه علوم اجتماعی شورا آن طرح را مورد بررسی قرار داد و آن را نیازمند انجام برخی اصلاحات تشخیص داد. در همان زمان پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نیز کارهایی در مورد سرفصل‌ها و منابع دروس انجام داده بود. اما در هر صورت آن چه در واقع به آن رسیدیم این بود که پس از چند سال که در این میان دولت نیز تغییر کرد، برنامه‌های درسی مربوط به کارگروه علوم اجتماعی به سرانجام نرسید و کار در این کارگروه از همه کارگروه‌های دیگر شورای تحول عقب‌تر افتاد.
در این شرایط ما بحث‌هایی را نیز در مورد موضوع تجمیع داشتیم و توانسته بودیم خوشبختانه شاکله متفاوتی به کلیت این رشته ببخشیم و هشت گرایش علوم اجتماعی را در چهار رشته تجمیع کنیم و با این کار هم تجمیع اتفاق افتاد و هم استقلال حوزه‌های مختلف به رسمیت شناخته شد. این به نظر ما کار بزرگی بود که منتقدین امروز و حتی کلیت بدنه علوم اجتماعی آن را نادیده می‌گیرند که آن گرایش‌های متنوع و گاه هم‌پوشان امروز با موافقت شورای تحول در چهار رشته جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی، مددکاری اجتماعی و برنامه‌ریزی اجتماعی و تعاون نظم و شکل مناسبی یافته است.
کاری که بعد از این باید انجام می‌گرفت طراحی برنامه‌های این رشته بود. بر اساس مشورتی که با دکتر نوه ابراهیم، مدیر کل دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی داشتیم مقرر شد که تدوین برنامه جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی به دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران واگذار شود و این درخواست طی نامه‌ای به تاریخ 25 مهرماه 1394 از سوی وزارت علوم با دانشگاه تهران در میان گذاشته شد. مددکاری اجتماعی را دانشگاه علامه طباطبایی تقبل کرد و قرار شد برنامه رشته برنامه‌ریزی اجتماعی و تعاون نیز با همکاری گروه‌های مربوطه در دانشگاه تهران و دانشگاه علامه طباطبایی تهیه شود.
برنامه رشته مددکاری اجتماعی توسط دانشگاه علامه تدوین شد و چند جلسه‌ای نیز در کارگروه به آن پرداخته شده و بررسی آن ادامه دارد. گروه مردم‌شناسی دانشگاه تهران نیز برای تدوین برنامه این رشته کارهایی را انجام داده که قرار است در اختیار ما قرار دهد. همچنین اقدامات در مورد رشته برنامه‌ریزی اجتماعی و تعاون نیز جریان دارد و کار دارد مشترکا توسط دانشگاه تهران و دانشگاه علامه طباطبایی پپیش می‌رود. اما متأسفانه در مورد برنامه رشته جامعه‌شناسی هیچ اقدامی از سوی گروه مربوطه دانشگاه تهران انجام نگرفت.

بنابراین شما به عکس آنچه برخی منتقدین مطرح می‌کنند، استفاده از خرد جمعی را مد نظر داشته‌اید.
بله، ما همواره این رویکرد را تعقیب کرده‌ایم که کار طراحی برنامه‌ها و سرفصل‌های رشته‌ها توسط خود دانشگاه‌ها انجام شود. حتی وقتی که دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران کاری در مورد رشته جامعه‌شناسی انجام نداد و تصمیم بر آن شد که خود کارگروه تدوین برنامه و سرفصل‌های این رشته را به عهده بگیرد، ما نامه‌ای را به تمام گروه‌های جامعه‌شناسی سراسر کشور ارسال کردیم و از آن‌ها خواستیم که پیشنهادات‌شان را برای بازنگری در اختیار ما قرار دهند. اما از میان همه دانشگاه‌های کشور بیش از پنج تا شش دانشگاه به این نامه پاسخ ندادند. ما علاوه بر این به بررسی برنامه درسی جامعه‌شناسی دانشگاه‌های معتبر جهان نیز پرداختیم و با در نظر گرفتن اهداف بازنگری، پیشنهادات دریافتی و بررسی‌ها انجام شده پیش‌نویسی اولیه را برای برنامه آماده کردیم.
چنان که مستحضرید این از قواعد فعالیت شورای تحول است که پس از تدوین برنامه اقدام به برگزاری همایش برای دریافت نظرات و ارزیابی‌های اساتید و گروه‌های علمی می‌کند و این گونه نیست که یک یا چند نفر محدود برنامه‌ای را طراحی کنند و بقیه نیز موظف باشند همان برنامه را بپذیرند. ما در همین راستا همایشی برگزار کرده و جمع خوبی را از دانشگاه‌های سراسر کشور دعوت کردیم و مباحث خوبی هم طرح شد و ما هم کاملاً پذیرای نظرات بودیم؛ چنان که انتقاداتی در مورد جابجایی دروسی مانند مردم‌شناسی، جامعه‌شناسی صنعتی، جامعه‌شناسی روستایی و زبان تخصصی شد و ما همه اینها را اصلاح کردیم.
اما در این میان دکتر سیامک زند وکیلی که به عنوان عضو انجمن جامعه‌شناسی در جلسه حضور یافته بود با رویکردی کاملاً انتقادی به ابراز مخالفت نسبت به برنامه می‌پرداخت و ما نیز حرف‌های او را شنیدیم و پاسخ‌هایی نیز در جلسه به ایشان داده شد، اما بخش غیرعلمی و غیراخلاقی ماجرا آنجا بود که در حالی که در انتهای همان جلسه اصلاحاتی در پیش‌نویس اولیه انجام شده بود، ایشان همان پیش‌نویس اولیه را در اختیار اعضای انجمن جامعه‌شناسی قرار داد و در صفحات مجازی و شبکه‌های اجتماعی منتشر و تبلیغ کرد و آن را زمینه حرف و حدیث‌ها و مبنای قضاوت‌ها قرار داد. چنان که عرض شد این در حالی بود که در همان پیش‌نویس اصلاحات زیادی انجام گرفت و اگر قرار بود پس از آن نظرات اساتید دیگر دریافت شود باید طرح اصلاح شده در اختیار آنان قرار می‌گرفت و نه طرح اولیه.
دوستانی نیز که پیشداوری داشته‌اند ای کاش بر این ادعای نظری که معمولاً در کلاس‌ها مطرح می‌شود که باید بی طرف بود و واقعیات را دید و بعد اظهار نظر کرد پا بر جا می‌ماندند و دقیقتر عمل می‌کردند؛ بدین معنا که همه واقعیت را می‌دیدند و یا از ما در مورد صحت آن می‌پرسیدند. آنچه اتفاق افتاده این بوده که همایشی برگزار شده و با یک خرد جمعی برنامه اولیه ویرایش شده است. پیش از آن هم ما کار را به خرد جمعی سپردیم اما اقدامی صورت ندادند. خرد جمعی را نباید فقط مروبط به جلسات سخنرانی دانست؛ بلکه مشارکت در بازنگری برنامه درسی نیز خود نمودی از خرد جمعی است.
هفته پیش هم جلسه‌ای در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با حضور دانشجویان بود و مباحثی را در آنجا مطرح کردیم و سؤالات و انتقاداتی داشتند که اکثر آنها ارتباطی با کارگروه ما نداشت. ما در واقع مسئول تدوین برنامه هستیم و قرار است برنامه‌ای را که پیش از این وجود داشته بازنگری کنیم.

البته برخی نیز همچنان انتقاداتی به برنامه داشتند که به عنوان مثال چرا دروسی مانند جامعه‌شناسی ادبیات، جامعه‌شناسی سیاسی، جامعه‌شناسی آموزش و پرورش و بررسی آثار صاحب‌نظران جامعه‌شناسی از برنامه حذف شده است.
برخی از این‌ها دروسی بوده که دانشجویان به آن اقبالی نداشته‌اند، برخی از عناوین هم با برخی تغییرات باقی مانده و این گونه نیست که کلاً حذف شده باشد و بعضی هم به دوره کارشناسی ارشد منتقل شده است. در هر صورت ما استدلال‌های خاص خودمان را هم داشته‌ایم. اما می‌توان گفت که در مجموع فقط 10 درصد کل دروس تغییر کرده است. ممکن است عنوان درس تغییر کرده باشد اما به هر حال در 90 درصد برنامه کلیت تغییری نداشته است.
الان هم اعلام می‌کنیم که اگر دوستان واقعا می‌خواهند جایگاه خرد جمعی را حفظ کنند بیایند و سرفصل دروس را بنویسند. ما دست همکاری را به سمت بزرگوارانی که واقعاً علاقه‌مند به کمک هستند دراز می‌کنیم و از همه می‌خواهیم که به جای تخریب و انتقاداتی که هیچ فایده اساسی علمی ندارد برای تدوین برنامه کمک کنند. ما معتقدیم که این تخریب سودی برای هیچ کس نخواهد داشت. به همین منظور ما ویرایش دوم برنامه رشته جامعه‌شناسی را برای دانشگاه‌ها ارسال خواهیم کرد و همه گروه‌های علمی در این رشته می‌توانند نظرات اعضای خود را برای ما ارسال کنند.
طبیعتا هر نقطه‌نظری باید اصول حاکم بر تحول و بازنگری جاری را نیز مد نظر قرار دهد. این اصول عبارتند از بومی‌سازی، به روز سازی، کاربردی‌سازی و اسلامی‌سازی. در غیر این صورت بدون هدف مشخص و بدون چارچوب نظری نمی‌توان به نتیجه‌ای رسید.
كد خبر:38726
منبع خبر:دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
تاريخ خبر:1395/10/11