تماس با ما   صفحه اصلي   نقشه سایت   انگليسي   العربيه   اردو  
نسخه چاپي


چهل سالگی انقلاب اسلامی/ دکتر علی اصغر مونسان معاون رئیس جمهور:

رونق در میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایجاد شده است


به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، نشریه «نامه شورا» گفت‌وگوهایی با مسئولین و صاحب‌نظران حوزه‌های مختلف علم و فرهنگ انجام داده‌ است.
دکتر علی اصغر مونسان معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در پاسخ به سئوالات «نامه شورا» تصویر دقیق و مشروحی از وضعیت سازمان متبوع خود ارائه داده است که تقدیم شما می‌شود:
در ابتدا در مورد گذشته و تاریخچه تشکیل سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری توضیحی بفرمائید.
در حوزه میراث فرهنگی در تاريخ 1364/11/10 به موجب قانون، سازمان ميراث فرهنگي شکل گرفت. براساس اين قانون، به وزارت فرهنگ و آموزش عالي اجازه داده شد تا از ادغام 11 واحد پراکنده در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و نيز وزارت فرهنگ و آموزش عالي، سازمان ميراث فرهنگي را به صورت سازماني وابسته به خود تشکيل دهد. اين قانون در روز پنجشنبه دهم بهمن ماه 1364در مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 12 بهمن 1364 به تاييد شوراي نگهبان رسيد. با پيروزي انقلاب شکوهمند اسلامي، وزارت فرهنگ و هنر منحل و برخي از وظايف اين وزارتخانه که ماموريت­ هاي ميراث فرهنگي داشتند به دو وزارتخانه انتقال داده شد؛ وزارت فرهنگ و آموزش عالي و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي. با توجه به فروپاشي حکومت سلطنتي، کاخ ­هاي سلطنتي به عنوان مراکز فرهنگي اعلام شدند. کارشناسان آثار تاريخي بر آن شدند تا با ثبت و ساماندهي آثار فرهنگي موجود در کاخ­ ها، در­هاي آن را به روي مردم بگشايند. در سال 1372 شوراي عالي اداري طي جلسه 1372/1/18 به پيشنهاد سازمان امور اداري و استخدامي کشور و به منظورهماهنگي و افزايش کارآيي و اثربخشي سازمان ميراث فرهنگي کشور و تمرکز در مديريت دستگاه­هاي فرهنگي، سازمان ميراث فرهنگي کشور از وزارت فرهنگ و آموزش عالي منفک و به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ملحق شد براساس بند 3 مصوبه مزبور، تمامی اختيارات و مسئوليت­ هاي وزير و وزارت فرهنگ و آموزش عالي در رابطه با موضوع وظايف اجرايي سازمان ميراث فرهنگي به وزير و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي انتقال پیدا می کند.همچنين به منظور حسن اجراي قانون اساسنامه سازمان ميراث فرهنگي مصوب مجلس شوراي اسلامي و مطالعه و تحقيق در آثار باقي مانده از گذشتگان جهت معرفي ارزش­ هاي نهفته در آن ها با برخورداري از توان و اطلاعات علمي از طريق استفاده هرچه مطلوبتر از امکانات بالقوه و بالفعل، نيروي انساني کارا، آزمايشگاه ­ها ولوازم، کتابخانه و ساير وسايل پژوهشي موجود، سازمان ميراث فرهنگي وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي که در اين اساسنامه به اختصار پژوهشگاه ناميده مي­ شود، تشکيل شد.
هم‌چنین در حوزه صنایع دستی در سال 1347 شمسي با تصويب هيات وزيران، مركز صنايع‌دستي وابسته به وزارت اقتصاد وظيفه ساماندهي و هماهنگ کردن وضعيت صنايع‌دستي كشور را به عهده گرفت. در سال 1354 مركز مذكور به دو بخش سازمان صنايع‌دستي و شركت سهامي فروشگاه‌هاي صنايع‌دستي تقسيم و تحت نظر وزارت صنايع و معادن به فعاليت خود ادامه داد. در سال 1360 مجدداً اين دو بخش در يكديگر ادغام و طبق اساسنامه جديد به صورت يك شركت دولتي زيرنظر وزارت صنايع با عنوان سازمان صنايع‌دستي ايران قرار گرفت. در دوران سازندگي در سال 1369 سازمان صنايع‌دستي فعاليت‌هاي خود را در قالب 10 شركت منطقه‌اي در سراسر كشور ساماندهي كرد و امور بازرگاني سازمان نيز به شركت‌هاي مذكور محول شد. در سال 1376،حدود 9 شركت منطقه‌اي منحل شد و يك شركت به نام شركت بازرگاني صنايع‌دستي تمامی فعاليت‌هاي بازرگاني و سازمان را برعهده گرفت. در سال 1383 قانون تأسيس سازمان صنايع‌دستي ايران به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد و نهايتاً پس از دگرگوني‌هاي فراوان در سال 1385 به عنوان يكي از معاونت‌هاي سازمان ميراث فرهنگي به اين سازمان پيوست.
اما در مورد گردشگري، هر چند پس از انقلاب مشروطيت ورود گردشگران خارجي به ايران رو به افزایش بود ليكن هيچ‌گاه گردشگري به عنوان صنعت به شكل امروزي كه داراي تشكيلات منظم و قوانين و مقررات ويژه‌اي باشد و درآمدزايي نمايد مورد توجه نبوده است. صنعت گردشگري در ايران از نيم قرن پيش به اين طرف به منظور شناساندن مفاخر و تمدن ايران رسماً شكل گرفت و براي اولين بار از سال 1314 اداره‌اي در وزارت داخله (وزارت كشور) به نام « اداره سياحان خارجي و تبليغات» تأسيس شد كه فعاليت آن محدود به چاپ نشريات و كتابچه‌هاي راهنماي گردشگري ايران بود. بعد از شهريور 1320، اداره مذكور جاي خود را به « شوراي عالي جهانگردي» داد كه زيرنظر وزارت كشور بود و در نهايت در سال 1342 هيأت وزيران تأسيس « سازمان جلب سياحان » را تصويب و اين سازمان رسماً كار خود را آغاز كرد. در سال 1353 با الحاق سازمان جلب سياحان در وزارت اطلاعات اين وزارتخانه به عنوان « وزارت اطلاعات و جهانگردي » تغيير نام يافت. با پيروزي انقلاب اسلامي در سال 1357 « وزارت ارشاد اسلامي» از ادغام وزارتخانه‌هاي « اطلاعات و جهانگردي»و«فرهنگ و هنر» تشكيل شد و تمامی وظايف مربوط به امور سياحتي، زيارتي ، ايرانگردي و جهانگردي در قالب معاونت امور سياحتي و زيارتي در اين وزارتخانه سازماندهي شد. سپس به موجب مصوبه شوراي عالي اداري،تمامی وظايف و مأموريت‌هاي معاونت امور سياحتي و زيارتي در وزارت ارشاد به ‌« سازمان ايرانگردي و جهانگردي » منتقل شد تا در قالب سازمان به فعاليت خود ادامه دهد.
وضعیت ميراث فرهنگي، صنعت گردشگري و صنایع دستی و هنرهای سنتی در زمان تشکیل این سازمان چگونه بود؟
در جلسه علني 23 دي­ ماه سال 82 مجلس شوراي اسلامي، سازمان­ هاي ميراث فرهنگي کشور و ايرانگردي و جهانگردي از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي جدا و از ادغام آن­ ها «سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري» با تمامی اختيارات زير نظر رئيس جمهور فعاليت خود را آغاز مي کند. با تصويب اين قانون وظايف حاکميتي سازمان ايرانگردي و جهانگردي به سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري منتقل و وظايف اجرايي و امور تصدي آن با همه امکانات، نيروي انساني، اموال و دارايي­ ها، تعهدات و اعتبارات در قالب يک شرکت دولتي با عنوان شرکت توسعه ايرانگردي و جهانگردي به سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري وابسته شد. با تصويب شوراي عالي اداري در يکصد وسي امين جلسه مورخ 1385/1/16 به منظور تقويت و توسعه صنايع ­دستي کشور و ايجاد هماهنگي با سياست ­هاي توسعه صنعت گردشگري، سازمان صنايع ­دستي ايران با تمام وظايف، اختيارات، مسووليت­ هاي قانوني، دارايي­ ها، تعهدات، اعتبارات، امکانات و نيروي انساني از وزارت صنايع و معادن منتزع و در سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ادغام و به «سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري» تغيير نام يافت. از سال 1385 کلیه مراکز و خدمات آموزشی صنایع دستی استان ها به بخش خصوصی واگذار گردید و معاونت صنایع دستی صرفا در بحث سیاستگذاری و تقویت رشته های موجود و ارتقاء سطح دانش علمی و فنی صنعتگران شناسایی شده ، ورود کرده است. هم چنین از سال 1392 از طریق دو برنامه: -1 نظارت و ارزیابی دوره های آموزش عمومی -2 توانمند سازی فعالین حوزه صنایع دستی( در سطح ملی و فراملی) ، کلیه فعالیت های آموزشی صنایع دستی را تحت حمایت قرار دادند .
رشد شاخص های کشور در حوزه ميراث فرهنگي، صنعت گردشگري و صنایع دستی و هنرهای سنتی از زمان تشکیل سازمان تا کنون چگونه بوده است؟
حوزه میراث فرهنگی از بسیاری لحاظ دگرگون شده و قابل مقایسه با زمان تشکیل سازمان نیست. تعداد نیروهای متخصص در ستاد و صف، تنوع موضوعات تحت مدیریت، تعداد آثار ثبتی، تعداد حرائم، تعداد موزه‎ها، تعداد آثار تحت حفاظت و مرمت و بسیاری موضوعات کمی و کیفی دیگر، اما شاید مهمترین اتفاق از زمان تشکیل سازمان و خصوصاً در سالهای اخیر حضور میراث فرهنگی در زندگی روزمره مردم است. در حال حاضر میراث فرهنگی یک مطالبه عمومی است و تمامی آحاد جامعه به نوعی از آن ذینفع هستند، اقتصاد کشور از موضوع میراث فرهنگی ذینفع شده است و در سرمایه در گردش کشور میراث فرهنگی محاسبه می‎شود. سهم میراث فرهنگی از جذب توریست در رتبه اول است. حضور در جوامع بین‎المللی که پیشتر بسیار کم رنگ بود در این مدت نسبتاً پررنگ شده و از همه مهمتر بحث ثبت جهانی بعد از تشکیل سازمان از افتخارات کشور به شمار می آید. در حوزه موزه ها نیز شاهد تحولات شگرفی بوده ایم. تعداد موزه ها تا پیش از انقلاب 43 و تا زمان تشکیل سازمان 50 بوده است که 30 موزه در شهرستانها و 20 موزه در استان تهران قرار داشته است. با شکل‌گیری انقلاب با شکوه اسلامی در ایران، همه فعالیت‌های فرهنگی اجتماعی کشور نیز از این رویداد تاثیر می پذیرند. با مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجلس شورای اسلامی ،کاخ های سلطنتی که یک میراث ملی شناخته می‌شد به موزه تبدیل شدند.کاخ های سعدآباد و نیاوران در تهران و کاخ باغچه جوق در آذربایجان غربی جهت بازدید مردم آماده سازی شد. تشکیل سازمان میراث فرهنگی در سال 1364 سبب تحولی در روند موزه‌داری کشوربه لحاظ تاثیر کمی وکیفی شد. نیمه نخست این دوران بیشتر به بسترسازی و تثبیت موقعیت ها گذشت و موزه های نیمه تعطیل بازگشایی شد و یا برخی پروژه های نیمه تمام به انجام رسید که می توان آن را دوره باز زنده سازی موزه ها نامید. در اواخر دهه هفتاد موزه‌های تحت نظر میراث فرهنگی تنوع یافته و ترویج یافت و به صورت کاربردی جهت اجتماعی شدن گام برداشت. در این دوره شاهد شکل‌گیری موزه هایی از سوی سازمان‌ها و ارگان‌ها و نهادهای مختلف هستیم که می‌توان به شکل گیری موزه های دفاع مقدس ، وزارت نیرو، شهرداری تهران، وزارت علوم ، آموزش و پرورش، اوقاف و .... اشاره کرد.
در این دوره بیش از دویست موزه راه اندازی شده است. در دهه هشتاد طرح موضوعاتی همچون سناریو و طرح محتوایی موزه ها از طرف اداره کل موزه‌ها باعث شد میان موضوعات و مسایل موزه ها و معماریشان پیوندی برقرار شود.در دهه نود ما شاهد رشد بی سابقه موزه های خصوصی هستیم . موزه های خصوصی و موزه های غیر وابسته که توسط ارگان‌های مختلف بر پا می‌شود و با رویکردهای مختلف در حال افزایش هستند و نشانگر علاقه و توجه بخش خصوصی به فرهنگ موزه داری است.
در خصوص ارتقاءسطح کمی موزه ها در ابتدای تشکیل سازمان در سطح کشور در قالب موزه های وابسته به سازمان،مشارکتی،خصوصی و غیر وابسته در اختیار سایر دستگاهها تعداد 50 موزه فعال بوده که از سال 64 تاکنون تعداد آنها در مجموع به 666 موزه افزایش یافته و می توان گفت از سال 64 تاکنون تعداد 616 موزه راه اندازی گردیده و این موضوع با رشد 800 درصدی(12 برابری)مواجه بوده است.
اما در مورد صنایع دستی از اواسط دهۀ هشتاد تا اوایل دهۀ نود به علل عدیده از جمله فقدان دید جامع، عدم برنامه ریزی صحیح، کوچ اجباری کارکنان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به استان های اصفهان و شیراز و افزایش سرسام آور هزینۀ حامل های سوخت مانند گاز شهری به علت اجرای قانون هدفمندی یارانه ها، صنایع دستی کشور وضعیت بسیارنامطلوبی داشت و ضمنِ از دست دادن بازارهای خارجی به سبب هزینۀ تمام شدۀ کالا، بازارهای داخلی نیز با خطر جدی و رویگردانی مخاطبان مربوطه رو به رو بود. در آن سال ها اخباری از تعطیلی کارگاه های صنایع دستی و پرداختن صنعتگران این حوزه به مشاغل کاذب شنیده می شد. اما از اوایل دهۀ نود برنامه ریزی های وسیعی در زمینۀ برنامه های کوتاه مدت و میان مدت به عمل آمد که موفق شد از سقوط صنایع دستی ممانعت به عمل آورده و تاحدودی وضعیت را تثبیت نماید. اما این کافی نبود و از اواخر سال 96 بازنگری های جدی و دقیقی صورت گرفته که امیدواریم از طریق اجرای آن ها بتوانیم به خانوادۀ صنایع دستی ایران خبرهای خوبی بدهیم. شاخص رشد سالیانه نسبت شاغلین آموزش دیده بخش صنایع دستی به کل شاغلین شناسایی شده ودارای مجوز از سال 92 تا کنون با هدف کلی توانمندسازی و افزایش مهارتهاي علمي وفني شاغلین صنایع دستی کشور از طریق برگزاری دوره های آموزش تخصصی کوتاه مدت در دستور کار دفتر توسعه و ترویج قرار گرفته است که روندی روبه رشد داشته و در سال 1392شمار50 نفر، در سال 1393شمار 133 نفر، در سال 1394 شمار 1759 نفر، در سال 1395شمار 7000 نفر، در سال 1396شمار 5857 نفر و در نیمه اول سال 97 شمار 3560 نفر آموزش دیده اند.
در مورد گردشگری نیز خلاصه آماری وضعیت گردشگری در آستانه انقلاب(1357) وجود 22 دفتر خدمات مسافرتی و گردشگری، 40 نفر راهنمای ایرانگردی و جهانگردی و 452500 نفر گردشگر ورودی و یک میلیارد و 96 میلیون دلار درآمد حاصل از ورود گردشگران را نشان می دهد. با پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل جمهوری اسلامی، ایران وارد مرحله جدیدی از مناسبات اقتصادی و سیاسی با جهان شد، در پی تسخیر لانه جاسوسی امریکا در تهران، ایران مهم‌ترین بازار جهانگردی خود را که حدود 53 درصد از سهم گردشگران ورودی را تشکیل می داد از دست داد. عوامل و مسائل متعدی باعث شد تا تعدادگردشگران ورودی به ایران از حدود 680 هزار نفر در سال 1356 به 70 هزار نفر در سال 1367 کاهش یابد. برخی از مهم ترین این عوامل عبارت بودند از: تاکید بر حاکمیت ارزشهای اسلامی در جامعه، تعطیلی بسیاری از مراکز تفریحی و سرگرمی متضاد با ارزش‌های اسلامی، آغاز جنگ تحمیلی و تغییر تصویر ایران به عنوان مقصدی فاقد امنیت، ایجاد محدودیت های اجتماعی در سفر و گذران اوقات فراغت بویژه در تفریحات ساحلی، مصادره تاسیسات اقامتگاهی وابسته به شرکتهای چند ملیتی و وابستگان رژیم پهلوی، و قطع ارتباط با امریکا.
با پذیرش قطعنامه 598، پایان جنگ ایران و عراق در سال 1367 و آغاز دوره سازندگی، توسعه تاسیسات زیربنائی ،بازسازی مناطق جنگ زده، سیاست‌های تعدیل اقتصادی و به تبع آن توسعه صنعت جهانگردی نیز مورد توجه قرار گرفت. مهمترین اقدامات در زمینه توسعه صنعت جهانگردی در این دوره عبارتند از: تدوین قانون توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی به عنوان قانون جامع توسعه جهانگردی، هدف گذاری کمی رسیدن به 318 هزار گردشگر ورودی در برنامه اول پنجساله توسعه، انتخاب سیاست درهای باز و تعامل با نظام های اقتصادی و سیاسی جهان و مساعد کردن زمینه ورود گردشگران خارجی، گسترش مناسبات با همسایگان و با هدف تبدیل شدن این کشورها به بازار هدف گردشگری ایران، سرمایه گذاری در ساخت و تولید اتومبیل و زمینه‌سازی توسعه سفرهای داخلی، آغاز ساخت تاسیسات اقامتگاهی در ایران، آغاز مجدد آموزش راهنمایان ایران گردی و مدیریت فنی دفاتر خدمات مسافرتی توسط مرکز آموزش جهانگردی، آغاز دوره های اکادمیک جهانگردی از طریق دانشگاه جامع علمی کاربردی و دانشگاه علامه طباطبائی، آغاز گسترش ارتباطات در زمینه گردشگری از طریق شرکت در نمایشگاههای خارجی، برگزاری نشست ها و همایش های استانی برای معرفی جاذبه‌های گردشگری، آغاز توسعه سفر های زیارتی به عتبات در کشور عراق.
در این دوره به تبع سیاست‌های اقتصادی دولت، طبقه نوظهور اجتماعی در جامعه شکل گرفت که تقاضای سفر به خارج را افزایش داد. در دولت های اصلاحات، با طرح نظریه گفت‌وگوی تمدن ها از سوی ایران و تنش زدایی سیاسی، تعدادگردشگران ورودی بین سالهای 1376 تا 1378 حدود 32درصد رشد یافت.
در دولت های نهم و دهم به دلیل تغییر در سیاست خارجی،صنعت جهانگردی ایران نیز با چالش مواجه گردید و روند ورود گردشگران خارجی به ایران به شدت کاهش یافت. از مهم‌ترین عوامل تاثیر گذار بر صنعت گردشگری در این دوره می توان به تنش سیاسی ایران و قدرت‌های اقتصادی جهان، تحریم اقتصادی ایران توسط قدرت‌های بزرگ، بحران خاورمیانه، سوء مدیریت در سطح عالی سازمانی و فقدان تخصص نیروهای دست اندرکار اشاره کرد. در دولت یازدهم و با اتخاذ سیاست خارجی تعامل‌گرای دولت، افزایش تقاضای ورود گردشگران خارجی به ایران را در پی داشت.
لازم به ذکر است در آستانه انقلاب(1357) تعداد 263 دستگاه هتل و 28 هتل آپارتمان در کشور وجود داشت که هم اکنون شمار هتل ها مرز 1100 را گذرانده است. هم چنین در آغاز به کار دولت یازدهم حدود 1025 هتل در کشور وجود داشت که 125 هتل چهار یا پنج ستاره بودند، در حالی که تعداد هتل های 4 و 5 ستاره در مدت کوتاهی به 158 مورد افزایش یافت و تا پايان دولت دوازدهم 122 هتل ديگر به اين ميزان اضافه و شاهد 224 درصد رشد در ساخت هتل‌هاي چهار و پنج ستاره خواهيم بود. در سال گذشته 130 واحد اقامتی و مجموعا 548 پروژه به بهره برداری رسید و 88 پروژه نیز جهت دریافت 1100 میلیارد تومان تسهیلات معرفی شدند. در طرح اشتغال روستایی 12 هزار میلیارد تومان اعتبار تخصیص یافته که دو سهم 10 درصدی مربوط به حوزه صنایع دستی و گردشگری با اعتباری معادل 2400 میلیارد تومان است و ما 86 هزار شغل با محوریت تبلیغات و بوم گردی، بیش از 36هزار شغل در حوزه صنایع دستی و بالغ بر 21 هزار شغل در حوزه سرمایه گذاری پیش بینی کرده ایم. هم اکنون ایجاد 2000 واحد اقامتگاه‌ بوم‌گردی تا پایان برنامه ششم توسعه در روستاهای کشور با هدف اشتغال‌زایی و مهاجرت معکوس در دست اجراست که در صورت تحقق 16هزار فرصت شغلی ایجاد می‌کند. گام بلند دیگری که تحولی برای گردشگری کشور محسوب می شود مصوبه هیئت وزیران در خصوص معافیت سرمایه‌گذاران تأسیسات گردشگری از پرداخت عوارض تغییر کاربری است که تلاش بسیاری برای تحقق آن صورت گرفت.
وضعیت کشور در حوزه ميراث فرهنگي، صنعت گردشگري و صنایع دستی و هنرهای سنتی در آستانه چهل سالگی انقلاب چگونه است؟
شمار آثار ثبتی ملی غیر منقول از سال 1364 تا چهل سالگی انقلاب از 1712 اثر به بیش از 32 هزار اثر، آثار منقول از عدد صفر به 1083 اثر، آثار طبیعی از صفر به بیش از 460 اثر و آثار ناملموس از صفر به بیش از 1800 اثر و هم چنین شمار آثار ثبتی جهانی در بخش ناملموس از صفر به 13 مورد، در بخش تاریخی و فرهنگی از 3 به 22 مورد و در بخش طبیعی از صفر به یک مورد ارتقاء یافته است. هم چنین شمار حرایم آثار تاریخی از 215 حریم در سال 64 به 3335 حریم افزایش پیدا کرده است. در بخش موزه ها نیز همان طور که در سال قبل ذکر شد باید به راه اندازی تعداد666 موزه در سراسر کشور از ابتدای انقلاب تا کنون، شامل 273 موزه وابسته به سازمان، 237 موزه غیروابسته به سازمان و در اختیار سایر ارگانها، 37 موزه مشارکتی و 119موزه خصوصی اشاره کرد. حوزه میراث فرهنگی هرچند با وضعیت ایده آل فاصله دارد اما با توجه به معیارهای برآورد وضعیت که یکی از آنها مقایسه با سایر کشورهاست، ایران در حوزه میراث فرهنگی در خاورمیانه دارای وضعیت مناسب و در عرصه جهانی نیز از کشورهای مطرح است. تعداد آثار ملی و ثبت جهانی تحت مدیریت و حفاظت این سازمان و رشد این معیار بسیار قابل توجه است. در حال حاضر ایران در ثبت جهانی دارای رتبه 10 است که رتبه قابل قبولی به شمار می رود.
در مورد صنایع دستی در فرصت کوتاهی که از اواخر سال 96 تاکنون فراهم آمد این موفقیت دست داد که از طریق هدایت تولیدکنندگان در زمینۀ طراحی مطابق سلیقۀ روز همراه با اعطای تسهیلات کم بهره، گام‌های اساسی در مسیر «برندسازی» صنایع دستی برداشته شود و خوشبختانه همین امر اعتماد مجدد مخاطبان را در پی داشته است. از سوی دیگر از طریق شرکت‌های حرفه‌ایِ دست اندرکار بازرگانی، «تجاری سازی» صنایع دستی مُحقَّق شده و نمایشگاه‌های ملی که در طول این زمانِ کوتاه برنامه‌ریزی و برگزار گردیده، به خوبی نشان می‌دهد که چگونه نمایشگاه‌های سابق که همانند بازارهای مکاره بودند و اغلب به خُرده‌فروشی می‌پرداختند، امروز بدل به محلی آبرومند برای بازدید هیئت‌های بزرگ تجاری و سفارش‌های کلان گردیده‌اند،یعنی تولیدکننده،توزیع کننده و مصرف‌کننده، هرسه منتفع شده‌اند. چرا که سفارش کلان منجر به تولید انبوه می‌شود که همین امر در کنار طراحی مناسب، کاهش هزینۀ تولید و قیمت تمام شده را رقم می‌زند.
در حوزۀ پژوهش نیز استادان و دانشجویان فراوانی در رشته‌های مرتبط مانند صنایع دستی، هنر اسلامی، کتابت و نگارگری و... مشغول تحقیق، تدریس و تحصیل هستند که هرساله از طریق ترجمه، تدوین و تألیف مقالات، رسالات و کتب مرتبط، این گنجینۀ علمیِ ارزشمند را تقویت می‌نمایند و آینده‌ای امیدبخش را نوید می‌دهند.
در مورد گردشگری نیز در دوره پس از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون تنوع مراکز، تأسیسات و موسسات خدمات گردشگری از 16 به 29 گونه افزایش یافته است . تعداد هتل ها از 263 به 1207،هتل آپارتمان از 28 به 688 واحد و مجموع مراکز خدمات گردشگری اعم از اقامتی ،پذیرایی و مجتمع ها وغیره... به 8456 واحد، دفاتر خدمات مسافرتی وگردشگری از 22 دفتر به تعداد 4735 دفتر و تعداد راهنمایان گردشگری کشور از 40 نفر در سال 57 به 11627 نفر در حال حاضر افزایش یافته است. تدوین 31 مورد دستورالعمل ضوابط و مقررات گردشگری، برگزاری سالیانه 620 رویداد گردشگری داخلی، برگزاری 12 دوره نمایشگاه بین المللی گردشگری تهران، شناسایی 4000 جاذبه طبیعی گردشگری و ثبت ملی 463 اثر طبیعی و یک اثر طبیعی جهانی (کویر لوت)، عضویت ایران در 8 سازمان تخصصی گردشگری جهانی، برگزاری سالیانه 25 نمایشگاه معرفی ظرفیت های گردشگری در داخل کشور، همچنین حضور سالانه در 15 نمایشگاه در خارج کشور،انتخاب مشهد بعنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام از سوی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی OIC در سال 2017 ، انتخاب تبریز به عنوان پایتخت گردشگری جهان اسلام و هم‌چنین همدان به عنوان پایتخت گردشگری کشورهای آسیایی در سال 2018 ، امضای تفاهم نامه همکاری های گردشگری با سازمان جهانی جهانگردی، مشارکت جمهوری اسلامی ایران در تصمیم گیریهای بین المللی بعنوان عضو اصلی سازمان های تخصصی گردشگری،تدوین برنامه 2 ساله دیجیتال مارکتینگ گردشگری ایران، همچنین تدوین برنامه دیجیتال مارکتینگ نفوذ به بازار 7 کشور هدف جمهوری اسلامی ایران، بخشی از دستاوردهای گردشگری پس از انقلاب اسلامی است.
در بخش آموزش و تربیت نیروی انسانی ماهر درگردشگری، تعداد موسسات آموزشی گردشگری از یک موسسه به 145 موسسه افزایش یافته است. در مدت فوق به تعداد 58921 نفر در در رشته های مختلف خدمات گردشگری آموزش های مهارتی و فنی وحرفه ای ارائه و گواهینامه داده شده است، هم‌چنین در بخش توانمند سازی شاغل در گردشگری طی سالهای 93 لغایت 96 تعداد 40983 نفر آموزش داده شده است.
در بخش گردشگری سلامت شاهد این تحولات و اقدامات بوده ایم: برگزاری 15 جلسه شورای راهبری گردشگری سلامت، تهیه و تصویب ضوابط واحد پذیرش گردشگران سلامت در بیمارستانها ( IPD) که در حال حاضر 166 بیمارستان در کشور دارای واحد( IPD) هستند، تشکیل انجمن توسعه خدمات گردشگری سلامت با هدف توسعه زیرساخت‌ها و صادرات خدمات گردشگری سلامت، ارتقاء سطح کمی و کیفی خدمات و توان رقابت پذیری بین‌المللی، ساماندهی فرایندهای زنجیره تأمین خدمات گردشگری درمانی، صدور گواهینامه حرفه‌ای گردشگری سلامت(تعداد 53 مجوز مشتمل بر 33 شرکت خدمات مسافرتی گردشگری و 20 شرکت فعال در حوزه گردشگری سلامت)، حضور در نمایشگاه‌های بین المللی تهران طی سال های 94 تا 97 نیز نمایشگاه سلامت کشور عمان طی سال 95تا 97.
در بخش گردشگری زیارتی نیز بر اساس گزارش پلیس گذرنامه در 7 ماهه اول سال گذشته (سال96) درخواست روادید زیارتی برابر با 735950 نفر بوده است، در حالی که در 7 ماهه اول سالجاری، این رقم به تعداد 1406038 نفرافزایش یافته است. از نظر آمار گردشگران ورودی نسبت به اول انقلاب، تعداد گردشگران ورودی با 1000درصد افزایش (10برابر) از حدود 500 هزار نفر در سال 57 به 5 میلیون نفر سالیانه(در حال حاضر) رشد یافته است. همچنین گردشگران خروجی کشور سالیانه به 10 میلیون نفر رسیده که مبین بهبود وضعیت نسبی اقتصادی و رفاه عمومی و افزایش تقاضای سفر است.
رتبه کلی ایران در شاخص های مورد نظر مجمع جهانی اقتصاد (WEF)، با چهار رتبه صعود از 97 در سال 2015 به 93 در 2017 ارتقاء یافته است. رتبه ایران در چهار آیتم توانمندسازی محیط، سیاست های سفر و گردشگری؛ زیر ساخت ها؛ منابع طبیعی و فرهنگی در سال 2017 به ترتیب 6/91 ،5/86 ، 3/93 و 69 می باشد. همچنین برابر نرم محاسبه درآمد گردشگری در آسیای جنوب غربی از سوی سازمان جهانی جهانگردی، ایران با سالیانه حدود 8 میلیارد دلار درآمد ارزی از گردشگری، نیم درصد از درآمد گردشگری جهان ( 6/1 تریلیون دلار) را کسب کرده است. به رغم بروز برخی چالش ها در عرصه روابط بین الملل از جمله: خروج یک طرفه امریکا از برجام، تحریم های اقتصادی و تلاش دشمنان بر سیاه نمایی و انزوای سیاسی جمهوری اسلامی ایران، روند افزایش چشمگیر ورود گردشگران، حاکی از عدم تأثیر اقدامات فوق بر صنعت گردشگری کشور است. در حوزه‌ کشورهای همسایه شاهد اقبال گسترده تر گردشگران به کشور هستیم. این مساله حاکی از تاثیر حوزه نفوذ فرهنگی و تمدنی ایران و تاثیر مثبت سیاست های جمهوری اسلامی بر کشورهای دارای پیوند های تاریخی ـ فرهنگی با ایران است. البته تاثیرات مربوط به کاهش نرخ برابری ریال ایرانی در مقابل ارزهای این قبیل کشورها را هم در این میان نباید نادیده گرفت. تقویت و توسعه این بخش از بازارهای هدف جمهوری اسلامی، در دستور کار و اولویت های این سازمان قرار دارد. از سوی دیگر روند تغییرات آماری چند ماه گذشته بیانگر این واقعیت است که تردیدهای ایجاد شده از سوی آمریکاییان در ذهن گردشگران اروپایی برای سفر به ایران رفته رفته رنگ باخته است.
موانع و چالش های موجود در برابر رشد و پیشرفت سازمان چیست و راهکارهای غلبه بر این مشکلات را چه می‌دانید؟
تنگناهای مالی و جذب نیروهای متخصص از جمله چالش های مهم میراث فرهنگی است. وظایف حاکمیتی این سازمان در حوزه میراث فرهنگی، با در نظر گرفتن افزایش کمی و کیفی وظایف هیچ تناسبی با منابع مالی و انسانی ندارد. زمانی که کشور دارای 20000 اثر ثبتی و 5 اثر جهانی بود با همین منابع اداره می شد و اکنون با بیش از 34000 اثر ثبتی و حدود 43 اثر جهانی (در قالب 23 پرونده) افزایش چندانی در اعتبار و جذب نیروهای کارشناسی در حوزه های مرتبط ندارد. در واقع مهمترین موانع پیش رو برای پیشرفت سازمان در حوزه میراث فرهنگی کمبود اعتبار و کمبود نیروی انسانی متخصص است و در خصوص راه های پیشنهادی برون رفت از موانع و چالش ها می توان به تخصیص اعتبار مناسب، تدوین برنامه های آموزشی برای ارتقاء دانش و بهره وری کادر اجرایی استان ها، ارتقاء سامانه های اطلاعات به منظور تسهیل دسترسی متناسب پژوهشگران، دانشجویان و مالکان بناهای ثبتی و بناهای موجود در حرایم، پایش آثار ثبت شده، بروزرسانی پرونده‌های ثبتی، دست یافتن به تفاهم‌نامه هایی با سازمان‌ها و مراکزی چون سازمان نقشه‌برداری کل کشور، شهرداری‌ها، پژوهشگاه‌ها و دانشگاه‌های کل کشور برای دستیابی به نقشه‌های موجود، اشاره کرد. در حوزه موزه ها نیز می توان به چالش‌هایی همچون عدم آشنایی کافی مردم با مواریث فرهنگی و تاریخی، کمبود اعتبارات و عدم تخصیص آنها به صورت نقدی و در زمان مناسب، کمبود نیروهای متخصص در حوزه موزه و موزه داری و عدم آشنایی بخش خصوصی با قوانین و مقررات مربوط به فرهنگ موزه و موزه داری اشاره کرد.در خصوص راهکارهای مشکلات مربوز به موزه ها نیز برنامه ریزی و هماهنگی به منظور آموزش های لازم به گروه های مختلف، استفاده از رسانه های ارتباط جمعی و ارتقاء سطح کمی موزه های سراسر کشور در دستور کار است. هم چنین در این زمینه افزایش اعتبارات ملی متناسب با حجم پروژه ها، ابلاغ اعتبارات به صورت نقدی و در زمان مناسب، مدیریت یکپارچه و هماهنگ ابلاغ اعتبارات ملی و استانی، تامین نیروی انسانی متخصص متناسب با حجم پروژه ها در صف و ستاد، ارتقاء سطح علمی کارشناسان با انجام آموزش های لازم، انجام هماهنگی ها و پیگیری های لازم با سازمان امور استخدامی کشور به منظور جذب نیروهای مورد نیاز و برنامه ریزی به منظور آموزش های لازم ضروری است.
در مورد صنایع دستی یکی از مهمترین چالش‌های پیش روی صنایع دستی، قاچاق کالاهای بی کیفیت مشابه خارجی است که به راحتی وارد کشور شده و به علت قیمت بسیار پایین، بازارهای ما را تهدید می‌کند. تنَزُّل ارزش پول ملی و به تَبَعِ آن، کاهش قدرت خرید مردم است که خواه ناخواه مواردی مانند صنایع دستی را در درجۀ دوم اهمیت قرار داده و تمام توجهات را معطوف به کالاهای اساسی مانند خوراک و پوشاک می‌سازد. تحریم‌ها و عدم امکان صادرات صنایع دستی به کشورهای دیگر و تعاملات تجاری خارجی، یکی دیگر از مشکلاتی است که بخش قابل توجهی از توان بالقوۀ این حوزه را برای درآمدزایی و ارزآوری نابود می‌کند.
در مورد گردشگری نیز با توجه به بین بخشی بودن صنعت گردشگری و لزوم توجه به این مورد در مدیریت و برنامه‌ریزی گردشگری، همکاری و هماهنگی‌های لازم درون سازمانی و برون سازمانی(ارگان‌های ذی‌ربط و مرتبط با این حوزه، مشارکت بخش خصوصی و سازمان های مردم نهاد) به منظور دستیابی به هم‌افزایی برای توسعه گردشگری ضروری است. یکی از گره‌های رشد و توسعه گردشگری، چالش‌های فضای کسب و کار، پیچیدگی و عدم شفافیت قوانین، فضای بسته کسب و کار، سخت شدن ورود به کسب و کارهای گردشگری به دلیل روند پیچیده و طولانی اداری است.
زیرساخت‌ها یکی از مهم‌ترین اجزای نظام فضایی گردشگری هستند؛ عدم تطابق بسیاری از زیرساخت‌های گردشگری، موجب کاهش سفر و توسعه گردشگری کشور شده است. علاوه بر توجه به بعد کیفی زیرساخت‌ها، توجه به توسعه کمی آنها براساس آمایش سرزمینی ومتناسب بابوم منطقه ودرراستای تحقق اهداف درنظر گرفته شده در سند چشم‌انداز 1404 امری ضروری است. از دیگر مسائل عمده در صنعت گردشگری پایین بودن مهارت‌های کاربردی نیروی انسانی، با کیفیت نبودن آموزش‌های لازم، دیدگاه منفی جامعه به گردشگری و گردشگر و عدم آموزش کدهای اخلاق گردشگری به گردشگران ورودی و خروجی هستند. هم چنین از مشکلات و موانع توسعه صنعت گردشگری کشور، موضوع ارز و روادید است در این زمینه کشور با مشکلات مربوط به نقل و انتقال ارز خارجی، فرایند صدور روادید، عدم وجود ساز و کار مناسب به منظور جلوگیری از ورود نیروی کار خارجی با ویزای توریستی مواجه هستند.
بی‌توجهی به نقش بازاریابی در برنامه‌های توسعه گردشگری، عدم رعایت اصول علمی بازاریابی بین‌المللی و همچنین فقدان برند ملی و بین‌المللی مانعی برای دست‌یابی به سهم منطقی ایران از بازار جهانی گردشگری شده است.
برنامه های شما برای آینده سازمان ميراث فرهنگي، صنایع دستی و گردشگری چیست؟
در حوزه میراث فرهنگی آموزش کادر اجرایی استان‌ها در حوزه های ثبت و تعیین حریم آثار ، تهیه پروندۀ هنر ساختن و نواختن ساز رباب جهت ثبت در فهرست جهانی یونسکو ، چاپ کتاب میراث طبیعی، تهیه پروندۀ ثبت جهانی کوه دماوند و گنبدهای نمکی ایران در صورت تامین اعتبار و به روزرسانی فهرست موقت میراث طبیعی در یونسکو از جمله برنامه های آتی معاونت میراث فرهنگی است.
در بخش موزه ها نیز معاونت میراث فرهنگی برنامه های متنوعی را برای آینده در نظر گفته است که برخی از آنها عبارتند از: استفاده و بهره مندی از تکنولوژی روز دنیا جهت معرفی آثار فرهنگی ـ تاریخی از موزه ها و دخالت کمتر نیروی انسانی، برگزاری دوره های آموزشی در سطح کشور به منظور ارتقاء آگاهی و سطح دانش موزه داران، برگزاری نمایشگاه های مـوزه ای در مـوزه های سراسر کشـور با توجه به مناسبت های ملی و مذهبی، ارتقاء و تجهیز موزه ها به سیستم های الکترونیکی (دوربین های مدار بسته، راهنمای صوتی، بلیط الکترونیک و ... )، تکمیل ساختمان موزه های استانی یاسوج، چهارمحال و موزه منطقه ای فارس و مخزن امن همدان و مخازن سعدآباد و تکمیل مرمت ساختمان موزه منطقه ای بوشهر و...، تهیه و تدوین دستورالعمل های جدید و مورد نیاز جهت استانداردسازی و ارتقاء فعالیت موزه داران.
در حوزه صنایع دستی بیشترین چیزی که در حال حاضر اهمیت دارد استمرار حرکت سه جانبۀ صنایع دستی به طور توأمان در حوزه‌های طراحی، تولید و فروش به ویژه در بازارهای خارجی است. چرا که پتانسیل بی نظیری در این عرصه وجود دارد که متأسفانه در سنوات قبل مغفول مانده و مورد بهره‌برداری قرار نگرفته است. برگزاری برنامه‌هایی مانند داوری نشان ملی مرغوبیت صنایع دستی که مقدمۀ شرکت آثار در برنامۀ بین‌المللی داوری مُهراصالت شورای جهانی صنایع دستی محسوب می‌شود، می‌تواند فتح بابی مؤثر در این زمینه باشد. هم‌چنین شرکت کردن استادان برجستۀ صنایع دستی ایران در نمایشگاه‌های خارج از کشور فرصت مناسبی است که فرهنگ و هنر این مرز و بوم به مخاطبان خارجی شناسانده شود.
برنامه‌های فراوان دیگری مانند مسابقات ملی طراحی و نظارت‌های مستمر کیفی بر تولیدکنندگان در کنار صدور مجوزها و کارت‌های صنعتگری که امکان استفاده از تسهیلات مناسب را فراهم می‌نماید، در کنار تقویت جنبۀ برندینگ و تجارت در این عرصه، امید را بیش از پیش تقویت می‌کند که انشاءالله با ارتقای وضع معیشتی، اقبال عام را نیز در پی خواهد داشت.
در حوزه گردشگری نیز از جمله مهم ترین راهبردهای توسعه گردشگری کشور در آینده عبارتند از: تنوع بخشی به محصولات گردشگری مبتنی بر اهداف، سیاست ها، ارزش ها و قابلیت های مناطق، اتخاذ الگوی توسعه گردشگری جامعه محور و به صورت درون زاد با تکیه بر توانمندسازی جوامع محلی، ایجاد امکان دسترسی همگان به منابع و امکانات گردشگری، اتخاذ الگوی مدیریت منطقه ای مقصدهای گردشگری، اتخاذ شیوه مدیریت یکپارچه صنعت گردشگری در سطوح فرابخشی و بین بخشی، تمرکز بر جذب تقاضاهای بازارهای هدف با قدرت هزینه کرد بالاتر، تطبیق عرضه و تقاضای گردشگری در طراحی محصول و برنامه ریزی بازاریابی، بهبود کیفیت محصولات و خدمات گردشگری، توسعه و ترویج گردشگری داخلی به منظور تقویت شناخت، تحکیم همبستگی، توزیع ثروت و نشاط اجتماعی، تسهیل فرایندهای موجود در محیط کسب و کارهای گردشگری و افزایش زمینه های مشارکت بخش خصوصی، تقویت دیپلماسی گردشگری کشور، استفاده از فناوری های نوین در توسعه تاسیسات، زیرساخت ها، بازاریابی، مدیریت و ... صنعت گردشگری، تعادل بخشی بین اهداف و اقدمات توسعه ای گردشگری با اهداف و ملاحظات زیست محیطی.
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هم چنین برای رونق گردشگری در آینده برنامه های زیر را در دست اقدام دارد: معرفی گسترده ظرفیت ها و قابلیت های گردشگری کشور در سطح بین المللی از طریق اقدامات بازاریابی و تبلیغات، افزایش و ارتقاء کیفیت خدمات رسانی، از طریق گسترش آموزش نیروی انسانی (کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت) با استفاده از ظرفیت مراکز آموزش عالی و بین المللی مانند UNWT، تعیین برند ملی گردشگری جمهوری اسلامی ایران، واگذاری بناهای تاریخی و فرهنگی به بخش خصوصی به منظور حفظ، احیاء و بهره برداری گردشگری، برنامه ریزی بمنظور توزیع مناسب و متنوع سازی سفرهای داخلی، پیاده سازی حساب های اقماری گردشگری (TSA)، بازنگری و به روزرسانی برنامه ملی توسعه گردشگری با مشارکت UNWTO و UNESC، توسعه گردشگري طبيعي مانند كوهنوردي، كويرنوردي و گردشگری ورزشی،زیارتی،سلامت،دریایی و بوم‌گردي روستايي، حمایت از سرمايه گذاري براي توسعه واحدهای اقامتي مناسب براي سطوح مختلف درآمدي، برنامه ریزی برای افزایش مدت اقامت گردشگران مرزی، گسترش نظارت ها و استانداردسازی خدمات گردشگری، ارتقاء تعاملات گردشگری بین المللی با تاکید بر بازارهای هدف گردشگری بویژه بازارهای نوظهور و بزرگ مقیاس مانند چین، اورآسیا و هندوستان و نیز بازارهای سنتی مانند کشورهای همسایه و کشورهای اروپایی، حمایت اقتصادی بیشتر از آژانس های « ورودی کار » در قالب جوایز صادراتی علاوه بر بخشودگی های مالیاتی موجود، توسعه گردشگری الکترونیک و استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در صنعت گردشگری، و تدوین برنامه همکاری های راهبردی فی مابین سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و وزارت امور خارجه.
كد خبر:42943
منبع خبر:دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
تاريخ خبر:1397/11/16